Era automatizacion der aranés auance rapidaments

Er aranés ei era varietat gascona dera lengua occitana parlada ena Val d’Aran (Lhèida). Ei lengua oficiau en tot Catalonha, amassa damb eth catalan e eth castelhan, damb estatus legau e preséncia ena educacion des nivèus obligatoris e tanben ena administracion locau. Segontes era Enquèsta d’Usatges Lingüistics dera Populacion 2023, era màger part dera populacion de 15 o mès ans (deth totau aproximat de 10.500 abitants) compren er aranés (quasi eth 80 %), un 53,6 % declare que lo parle, e ath torn deth 23,4 % l’emplegue coma lengua abituau. Maugrat qu’er usatge manten ua cèrta estabilitat deuant des cambiaments demografics recents, era lengua a tostemp ua preséncia sociau limitada en encastres coma eth comèrç o era administracion non locau, e era manca d’estruments tecnologics limite en grana mesura era produccion de recorsi en aranés e era preséncia dera lengua en entorn digitau.

Eth projècte Linguatec-IA cerque d’auançar en tecnologies lingüistiques basades en intelligéncia artificiau entà lengües damb pòqui recorsi, comprenent-i er occitan e es sues variantes, coma er aranés. “Er objectiu de Linguatec-IA entar aranés -soslinhe Helena Torres-Purroy, doctoressa dera Universitat de Lhèida- ei provedir-lo d’utisi auançadi d’intelligéncia artificiau comparables as disponibles entà lengües majoritàries. Dera Universitat de Lhèida estant, en estreta collaboracion damb Lo Congrès Permanent de la Lenga Occitana, desvolopam recorsi lingüistics de qualitat e tecnologies aranés-catalan e aranés-castelhan”.

Es linhes de trabalh traçades en marc deth projècte Linguatec-IA comprenen era creacion de còrpus, era normalizacion digitau, eth sosten a modèls neuronaus multilingües e era integracion d’aguestes tecnologies en servicis practics entara ciutadania, era administracion e era educacion. Era tòca ei qu’er aranés dispause d’infrastructura digitau modèrna que’n garantisque era usabilitat, era visibilitat e era viabilitat en entorns tecnologics actuaus.

“Actuauments trabalham de manèra parallèla en diferenti airaus restacadi damb era automatizacion der aranés. Mercés a iniciatives coma Linguatec-IA, er estat dera automatizacion der aranés auance rapidaments de cap a un saut qualitatiu”, ahig Torres-Purroy. Entath dusau semèstre deth 2026 ei previst de dispausar de sintèsi e reconeishença de votz en aranés; d’un diccionari digitau de nauta qualitat, bon entà integrar-lo en aplicacions lingüistiques (en tot melhorar es actuaus e en tot adaptar es que i a en format analogic); de traduccion automatica de tèxte a tèxte, que permeterà desvolopar extensions entà navigadors, sistèmes de traduccion de sitis web e airines d’assisténcia ara administracion; e de sostitulacion automatica e traduccion de votz a votz, fonamentaus entara accessibilitat e era preséncia audiovisuau dera lengua.

“Tot aquerò corbirà eth parelh aranés-catalan e, ideaument, tanben eth parelh aranés-espanhòu, a de perméter un usatge fluïd dera lengua en entorns digitaus e n’a de melhorar significativament era preséncia en ecosistèma tecnologic. S’ei atau, plaçaram er aranés en ua posicion auantatjosa clau entara sua projeccion futura”, concludís era professora.